by Suryaa Desk | Sat, Feb 14, 2026, 08:07 PM

భారతీయ శిల్పకళా వైభవానికి నిలువెత్తు సాక్ష్యంగా నిలిచే కట్టడాల్లో గుజరాత్‌లోని 'రాణి కి వావ్' అత్యంత విలక్షణమైనది. సాధారణంగా దేవాలయాలు భూమిపై నుంచి ఆకాశం వైపు గోపురాలతో దర్శనమిస్తాయి, కానీ ఈ మెట్ల బావి మాత్రం భూమి అంతర్భాగంలోకి వెళ్లేలా, ఒక 'తలకిందుల ఆలయం' (Inverted Temple) వలె నిర్మించబడింది. చాళుక్య రాజవంశానికి చెందిన రాణి ఉదయమతి, తన భర్త భీమ్‌దేవ్ స్మారకార్థం 1063వ సంవత్సరంలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగా ఈ నిర్మాణాన్ని చేపట్టారు.
ఈ బావి కేవలం నీటి అవసరాల కోసం నిర్మించినది మాత్రమే కాదు, నీటిని దైవంగా భావించే సంస్కృతికి ఇది ఒక గొప్ప చిహ్నం. ఏడు అంతస్తుల లోతులో ఉండే ఈ మెట్ల బావిలో 500కు పైగా ప్రధాన శిల్పాలు, వెయ్యికి పైగా చిన్న శిల్పాలు మనకు కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా విష్ణుమూర్తి దశావతారాలు, అప్సరసలు మరియు దేవతా మూర్తుల విగ్రహాలు పర్యాటకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి. అందుకే దీనిని 'క్వీన్స్ స్టెప్‌వెల్' అని ప్రపంచవ్యాప్తంగా పిలుచుకుంటారు.
చాలా కాలం పాటు సరస్వతీ నది వరదల వల్ల ఈ నిర్మాణం ఇసుక పొరల కింద కూరుకుపోయి, కనుమరుగైపోయింది. దాదాపు ఎనిమిది శతాబ్దాల పాటు ప్రపంచానికి తెలియకుండా ఉండిపోయిన ఈ అద్భుతాన్ని, 1980వ సంవత్సరంలో ఆర్కియాలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) వారు ఎంతో శ్రమించి తవ్వకాల ద్వారా బయటకు తీశారు. బయటపడినప్పుడు ఈ శిల్పాలు చెక్కుచెదరకుండా సహజ సిద్ధంగా ఉండటం అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచింది.
ఈ చారిత్రక కట్టడం యొక్క ప్రాముఖ్యతను గుర్తించిన యునెస్కో (UNESCO), 2014లో దీనిని 'ప్రపంచ వారసత్వ సంపద' జాబితాలో చేర్చింది. భారత ప్రభుత్వం కూడా ఈ అద్భుత కట్టడానికి గౌరవ సూచకంగా 100 రూపాయల నోటుపై దీని చిత్రాన్ని ముద్రించింది. నేడు ఇది భారతదేశంలోని ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రాల్లో ఒకటిగా నిలుస్తూ, మన పూర్వీకుల ఇంజనీరింగ్ నైపుణ్యాన్ని మరియు కళా హృదయాన్ని చాటిచెబుతోంది.