చరిత్రలో అతిపెద్ద కార్పొరేట్ శక్తి.. చివరికి కూలిపోయిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ

దాదాపు 170 ఏళ్ల విరామం తర్వాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మరోసారి మూతపడింది. ఒకప్పుడు భారత్‌పై పాలన సాగించిన ఈ బ్రిటిష్ వాణిజ్య సంస్థ, తాజాగా లండన్‌లో లగ్జరీ రిటైల్ వ్యాపారం నిర్వహిస్తూ ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో చిక్కుకుంది. ప్రస్తుతం మేఫెయిర్‌లోని 97 న్యూ బాండ్ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న దాని స్టోర్ ఖాళీగా ఉండగా, బయట ‘టు లెట్’ బోర్డు కనిపిస్తోంది. కంపెనీ వెబ్‌సైట్ కూడా పనిచేయడం లేదు.1874లో అధికారికంగా రద్దైన ఈ సంస్థ పేరును 2010లో బ్రిటిష్-భారతీయ వ్యాపారవేత్త Sanjeev Mehta కొనుగోలు చేశారు. అనంతరం ఆ బ్రాండ్‌ను లండన్‌లో లగ్జరీ రిటైలర్‌గా పునరుద్ధరించారు. అయితే ఈ ప్రయత్నం ఎక్కువ కాలం నిలవలేదు. ‘ది సండే టైమ్స్’ కథనం ప్రకారం, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ లిమిటెడ్ 2025 అక్టోబర్‌లో లిక్విడేటర్లను నియమించింది. బ్రిటిష్ వర్జిన్ ఐలాండ్స్‌లో నమోదైన పేరెంట్ కంపెనీకి సుమారు £600,000, పన్నుల రూపంలో £193,789, ఉద్యోగులకు £163,105 బకాయిలు ఉన్నట్లు సమాచారం. మొత్తంగా సుమారు రూ. 11.7 కోట్ల వరకు అప్పులు పేరుకుపోయాయి.2000ల ప్రారంభంలో సంజీవ్ మెహతా ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పేరును వాటాదారుల నుంచి స్వాధీనం చేసుకుని, దాన్ని హోల్‌సేల్ మరియు రిటైల్ బ్రాండ్‌గా తీర్చిదిద్దాలని ప్రయత్నించారు. 2010లో లండన్ మేఫెయిర్ ప్రాంతంలో 2,000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో లగ్జరీ స్టోర్ ప్రారంభించి, ప్రీమియం టీలు, చాక్లెట్లు, మిఠాయిలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు తదితర ఉత్పత్తులను విక్రయించారు. 2017లో The Guardianకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, “ఒక భారతీయుడు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని నడపడం చరిత్రలో ప్రతికూలత సానుకూలంగా మారినట్టే” అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.చరిత్ర పరంగా చూస్తే, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ 1600 డిసెంబర్ 31న Elizabeth I జారీ చేసిన రాయల్ చార్టర్ ద్వారా స్థాపించబడింది. భారత్, ఆగ్నేయాసియా ప్రాంతాలతో వాణిజ్యం చేయడానికి జాయింట్-స్టాక్ కంపెనీగా ప్రారంభమైన ఇది ప్రపంచంలోని తొలి ఇలాంటి సంస్థలలో ఒకటి. 1612-13లో సూరత్‌లో మొదటి ట్రేడింగ్ పోస్టును ఏర్పాటు చేసి, క్రమంగా కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్‌కు తూర్పున బ్రిటిష్ వాణిజ్యంపై గుత్తాధిపత్య హక్కులు పొందింది. 1757లో ప్లాసీ యుద్ధం అనంతరం బెంగాల్‌పై పరిపాలనా అధికారాన్ని సాధించి, పన్నులు వసూలు చేయడం, కోర్టులు నడపడం వంటి అధికారాలను కూడా చేపట్టింది.1800ల నాటికి ఈ కంపెనీకి సుమారు 2.5 లక్షల మంది సైనికులతో కూడిన ప్రైవేట్ సైన్యం ఉండేది. సుగంధ ద్రవ్యాలు, పత్తి, పట్టు, టీ, ఇండిగో వంటి వస్తువుల ప్రపంచ వాణిజ్యంలో ఇది కీలక పాత్ర పోషించింది. అయితే 1857 సిపాయి తిరుగుబాటు తర్వాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కంపెనీని స్వాధీనం చేసుకుని, 1858లో అధికారాలను బ్రిటిష్ క్రౌన్‌కు బదిలీ చేసింది. చివరికి 1874లో సంస్థ అధికారికంగా రద్దు చేయబడింది.దాదాపు మూడు శతాబ్దాల చరిత్ర కలిగిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పేరు, ఇప్పుడు మరోసారి వ్యాపార రంగంలో ముగిసిన అధ్యాయంగా నిలిచింది.