ఇరాన్‌లో యుద్ధం వెనుక నీటి రాజకీయాలు? కొత్త చర్చ

సహజ వనరులు తగ్గిపోతే వాటి కోసం యుద్ధాలు జరుగుతాయని అనేక కాల్పనిక నవలలు, సినిమాలు చూపించాయి. ఇప్పుడు ఇరాన్‌పై అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఆ కథలు నిజం అవుతున్నట్టుగా అనిపిస్తోంది.ఈ ప్రాంతంలో దశాబ్దాలుగా పాశ్చాత్య దేశాల జోక్యానికి ప్రధాన కారణమైన చమురు ఇప్పటి ఉద్రిక్తతలకు కూడా కొంతవరకు కారణంగా కనిపిస్తోంది.యుద్ధ ప్రభావం గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని ఇతర దేశాలకు విస్తరించే కొద్దీ, చమురుకంటే మరింత కీలకమైన వనరైన మంచినీటి భద్రత కూడా ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.ప్రపంచంలో ఉన్న పునరుత్పాదక మంచినీటి వనరుల్లో గల్ఫ్ దేశాల వాటా కేవలం రెండు శాతం మాత్రమే. 1950ల తర్వాత ఈ ప్రాంతంలో చమురు పరిశ్రమ వేగంగా అభివృద్ధి చెందడంతో పరిమిత నీటి వనరులపై భారీ ఒత్తిడి పడింది. దీంతో సముద్రపు నీటిని శుద్ధి చేసి తాగునీటిగా మార్చే డీశాలినేషన్ ప్రక్రియపై ఈ దేశాలు ఎక్కువగా ఆధారపడుతున్నాయి.ఫ్రెంచ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ రిలేషన్స్ నివేదిక ప్రకారం కువైట్ తన నీటి అవసరాల్లో సుమారు 90 శాతం, ఒమన్ 86 శాతం, సౌదీ అరేబియా 70 శాతం, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ 42 శాతం వరకు ఈ ప్లాంట్లపై ఆధారపడుతున్నాయి.ఒమన్‌లోని సెంటర్ ఫర్ ఎన్విరాన్‌మెంట్, ఫిషరీస్ అండ్ ఆక్వాకల్చర్ సైన్స్‌కు చెందిన నిపుణుడు డాక్టర్ విల్ లీ క్వెస్న్ ప్రకారం, 2021 నాటికి గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని డీశాలినేషన్ ప్లాంట్లు రోజుకు 2 కోట్ల క్యూబిక్ మీటర్లకుపైగా నీటిని ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. ఇది రోజూ సుమారు 8 వేల ఒలింపిక్ స్విమ్మింగ్ పూల్స్‌ను నింపేంత నీటికి సమానం.గల్ఫ్ ప్రాంతంలో భూగర్భ జలాలు తగ్గిపోవడంతో వ్యవసాయం, ఆహార ఉత్పత్తి కూడా ఇప్పుడు ప్రధానంగా డీశాలినేషన్ ద్వారా వచ్చే నీటిపైనే ఆధారపడుతోంది. ఈ పరిస్థితి నీటి మౌలిక వసతులను వ్యూహాత్మకంగా బలహీనంగా మార్చింది.ఈ పరిస్థితిని తమ ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా మార్చుకోవడానికి అమెరికా, ఇరాన్ రెండూ ప్రయత్నిస్తున్నాయని విశ్లేషకులు అంటున్నారు. ఈ క్రమంలో ఇరాన్ “హారిజాంటల్ ఎస్కలేషన్” అనే వ్యూహాన్ని అనుసరిస్తోందని వారు చెబుతున్నారు. అంటే అమెరికా లేదా ఇజ్రాయెల్‌తో నేరుగా తలపడకుండా యుద్ధ ప్రభావాన్ని ఇతర రంగాలకు విస్తరించడం.ఇరాన్ దాడులు ప్రతీకార చర్యలుగా కనిపించినప్పటికీ, మంచినీటి మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం కూడా వ్యూహంలో భాగంగా ఉండొచ్చని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.ఖతార్‌లోని నార్త్‌వెస్ట్రన్ యూనివర్శిటీకి చెందిన ప్రొఫెసర్ మార్క్ ఓవెన్ జోన్స్ అభిప్రాయం ప్రకారం, గల్ఫ్ దేశాలు తమ నీటి వనరులు ప్రమాదంలో ఉన్నాయని భావిస్తే, యుద్ధాన్ని ముగించాలని అమెరికాపై ఒత్తిడి తెచ్చే అవకాశం ఉంది.అలాగే ప్రజల్లో భయం పెంచి వారు ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచిపోవాలా వద్దా అనే నిర్ణయాన్ని ప్రభావితం చేయడం కూడా ఇరాన్ వ్యూహంలో భాగమై ఉండొచ్చని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.బహ్రెయిన్ ఒక డీశాలినేషన్ ప్లాంట్‌పై ఇరాన్ దాడి చేసిందని ఆరోపించగా, మరోవైపు హార్ముజ్ జలసంధిలోని ఖేష్మ్ ద్వీపంలో నీటి సరఫరా కేంద్రం అమెరికా దాడుల వల్ల దెబ్బతిందని ఇరాన్ తెలిపింది.దుబాయ్‌లోని జెబెల్ అలీ పోర్ట్‌పై జరిగిన దాడులు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద డీశాలినేషన్ ప్లాంట్లలో ఒకటి ఉన్న ప్రాంతానికి సమీపంలో జరిగినట్లు భావిస్తున్నారు.యూఏఈలోని ఫుజైరా ప్లాంట్ వద్ద అగ్నిప్రమాదం జరిగినట్లు వార్తలు వచ్చినప్పటికీ, ఆ ప్లాంట్ పనిచేస్తూనే ఉందని అధికారులు స్పష్టం చేశారు.అలాగే కువైట్‌లోని దోహా వెస్ట్ ప్లాంట్ పరోక్ష దాడుల ప్రభావంతో దెబ్బతిన్నట్లు సమాచారం. సమీప పోర్టుపై జరిగిన దాడులు లేదా డ్రోన్ దాడుల వల్ల పడిన శిథిలాలు కారణమై ఉండవచ్చని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.యూఎన్ యూనివర్సిటీకి చెందిన వాటర్, ఎన్విరాన్‌మెంట్ అండ్ హెల్త్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ప్రొఫెసర్ కవే మదానీ ప్రకారం, ఈ చర్యలను ఇరాన్ ఒక హెచ్చరికగా చూపించే ప్రయత్నం చేస్తోంది.ఇరాన్ తన దాడులను “సమంజసమైన ప్రతీకారం”గా సమర్థించుకుంటూ చాలా జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తోంది. ముఖ్యంగా ఖేష్మ్ ద్వీపంపై అమెరికా దాడికి ప్రతిస్పందనగా బహ్రెయిన్‌పై చర్యలు తీసుకున్నట్టు తెలిపింది.మంచినీటి మౌలిక వసతులను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ద్వారా ఇరాన్ తన సామర్థ్యాన్ని ప్రపంచానికి చూపాలని చూస్తోందని విశ్లేషకులు అంటున్నారు. అవసరమైతే అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ చర్యలకు మరింత తీవ్రంగా స్పందించగలదనే సంకేతాన్ని కూడా ఇస్తోంది.అయితే గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని కీలక నీటి సరఫరా వ్యవస్థలను లక్ష్యంగా చేసుకుని దాడులు చేస్తామని బెదిరించడం ద్వారా ఇరాన్ తన వ్యూహాత్మక ఒత్తిడిని కొనసాగిస్తోందని మదానీ తెలిపారు. కానీ ఇది తప్పకుండా భవిష్యత్తులో కూడా అమలు అవుతుందని చెప్పలేమని ఆయన అన్నారు.చరిత్రలో నీటిని అనేకసార్లు ఒక వ్యూహాత్మక ఒత్తిడి సాధనంగా ఉపయోగించిన ఉదాహరణలు ఉన్నాయని ఆయన గుర్తుచేశారు.జెనీవా కన్వెన్షన్ ప్రకారం పౌర మౌలిక సదుపాయాలపై దాడులు చేయడం నిషేధం. అందుకే ఇరాన్ డీశాలినేషన్ ప్లాంట్లపై నేరుగా దాడులు చేయకుండా జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తూ, తన చర్యలను ప్రతీకార చర్యలుగా చూపిస్తోంది.ఇదిలా ఉండగా, గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని నీటి భద్రత ఎంత సున్నితమైన అంశమో ఈ పరిణామాలు స్పష్టంగా చూపిస్తున్నాయి.ఇరాన్ కూడా నీటి కొరత సమస్యను ఎదుర్కొంటోంది. తక్కువ వర్షపాతం, పాత నీటి సరఫరా వ్యవస్థల్లో లీకేజీలు, ఇటీవల జరిగిన యుద్ధాల ప్రభావం ఇవన్నీ కలిసి నీటి సంక్షోభాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేశాయని అధికారులు చెబుతున్నారు.దేశంలోని ఆనకట్టలు ప్రస్తుతం ఆందోళనకర స్థితిలో ఉన్నాయని ఇరాన్ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ క్లైమేట్ అండ్ డ్రాట్ క్రైసిస్ మేనేజ్‌మెంట్ అధికారులు తెలిపారు.పాత ఆనకట్టలు, నీటి ఆధారిత వ్యవసాయం, సరైన నిర్వహణ లేకపోవడం వల్ల పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా మారుతోందని పర్యావరణ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.కొన్ని ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలను అధికంగా వినియోగించడం వల్ల భూమి దిగజారడం వంటి సమస్యలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.ఇది ఇరాన్‌లో పర్యావరణ భద్రత, ఆర్థిక స్థిరత్వం, అంతర్గత పరిస్థితులపై ప్రభావం చూపే పెద్ద సమస్యగా మారిందని పరిశోధకులు పేర్కొంటున్నారు.ఇప్పటికే ఖుజెస్తాన్, ఇస్ఫాహాన్ వంటి ప్రాంతాల్లో నీటి కోసం జరిగిన నిరసనలు జీవన వ్యయం, రాజకీయ అంశాలతో కలిసిపోయాయి.అఫ్గానిస్తాన్‌తో హెల్మండ్ నది నీటి పంపకంపై, తుర్కియేతో టైగ్రిస్-యూఫ్రటీస్ నదులపై నిర్మించిన ఆనకట్టల విషయంలో, ఇరాక్‌తో ఉమ్మడి నదీజలాల వినియోగంపై కూడా ఇరాన్‌కు వివాదాలు ఉన్నాయి.భవిష్యత్తులో ఈ ప్రాంతంలో జరిగే సంఘర్షణలు కేవలం చమురు పైప్‌లైన్లు లేదా ట్యాంకర్లకే పరిమితం కావు. నదులు, డీశాలినేషన్ ప్లాంట్లు, భూగర్భ జలాలు కూడా కీలక పాత్ర పోషించే అవకాశం ఉంది.ఈ పరిస్థితుల్లో రాబోయే కాలంలో చమురుకంటే నీటే అత్యంత కీలకమైన వ్యూహాత్మక వనరుగా మారవచ్చని విశ్లేషకులు అంటున్నారు.