మానసిక ఆరోగ్యం.. మెదడులోని రసాయన మార్పులే కీలక కారణమా?

నేటి ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో మానసిక సమస్యలు సర్వసాధారణంగా మారాయి. అయితే, మానసిక అనారోగ్యం అనేది కేవలం ఆలోచనలకు సంబంధించింది మాత్రమే కాదు, అది మన శరీరంలో జరిగే జీవక్రియలతో కూడా ముడిపడి ఉంటుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. మన శరీరంలో తలెత్తే వివిధ రసాయన మార్పులు, శారీరక రుగ్మతలు మానసిక స్థితిని నేరుగా ప్రభావితం చేస్తాయి. అందుకే మానసిక సమస్యలను కేవలం వ్యక్తిగత బలహీనతగా చూడకుండా, ఒక వైద్యపరమైన సమస్యగా గుర్తించడం ఎంతో ముఖ్యం.
మెదడులోని సమాచార వ్యవస్థలో 'న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్లు' కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ముఖ్యంగా సెరొటోనిన్, డోపమైన్ వంటి రసాయనాలు మనలోని సంతోషాన్ని, ఉత్సాహాన్ని నియంత్రిస్తాయి. ఈ రసాయనాల ఉత్పత్తిలో హెచ్చుతగ్గులు ఏర్పడినప్పుడు లేదా వీటి పనితీరు మందగించినప్పుడు మనిషి కుంగుబాటుకు (Depression) లోనయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ రసాయన సమతుల్యత దెబ్బతినడం వల్ల వ్యక్తి నిరంతరం అలసటగా, నిరాశగా ఉండటంతో పాటు రోజువారీ పనులపై ఆసక్తిని కోల్పోతుంటాడు.
కేవలం రసాయనాలు మాత్రమే కాకుండా, వంశపారంపర్య లక్షణాలు కూడా మానసిక ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపుతాయి. కుటుంబంలో ఎవరికైనా గతంలో తీవ్రమైన డిప్రెషన్ లేదా ఇతర మానసిక సమస్యలు ఉన్నట్లయితే, అది జన్యుపరంగా తర్వాతి తరాలకు వచ్చే అవకాశం ఉందని పరిశోధనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. దీనితో పాటు శరీరంలో వచ్చే హార్మోన్ల అసమతుల్యత, ముఖ్యంగా థైరాయిడ్ వంటి సమస్యలు కూడా మనిషిని మానసికంగా కృంగదీస్తాయి. శారీరక అనారోగ్యం మనసుపై ఒత్తిడిని పెంచి మానసిక రుగ్మతలకు దారితీస్తుంది.
దీర్ఘకాలిక శారీరక వ్యాధులు ఎదుర్కొంటున్న వారిలో మానసిక ఆందోళనలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. తీవ్రమైన అనారోగ్యం వల్ల కలిగే శారీరక నొప్పి, చికిత్సలో భాగంగా వాడే మందులు కూడా మెదడులోని రసాయన వ్యవస్థను మార్చవచ్చు. అందుకే మానసిక సమస్యల నివారణకు కేవలం కౌన్సెలింగ్ మాత్రమే కాకుండా, శరీరంలోని లోపాలను సరిదిద్దే వైద్య చికిత్స కూడా అవసరమవుతుంది. సరైన సమయంలో వైద్యులను సంప్రదించి చికిత్స తీసుకోవడం ద్వారా ఈ రసాయన సమతుల్యతను మళ్ళీ సాధించి, ఆరోగ్యకరమైన జీవనాన్ని గడపవచ్చు.